MURALI - most između tradicije i moderne

Tekst Marka Ćurčića o spoju tradicije i moderne

U linearnom posmatranju kulture, termini "tradicija" i "moderna" se shvataju kao potpune suprotnosti smeštene na različitim krajevima tog spektra. Međutim, u pitanju je jedan kompleksan dijalektički odnos i podrazumeva preplitanje, dopunjavanje i nadilaženje koje teži ka sintezi tradicije i moderne. Meksički muralizam svakako predstavlja dobar primer ovog amalgama, kombinovanjem novih tehnika, svakodnevnih tema i pretkolumbovske umetničke tradicije. Bilo da posmatramo Riverin utopijski optimizam, Sikeirosov revlucionarni dinamizam, ili opšte teme ljudske patnje kod Oroska, primetićemo da su kombinovanjem različitih stilova iz različitih epoha –od evropskog klasicizma do olmečke i astečke kulture– uspeli da stvore osoben umetnički izraz. Kombinovanjem tradicionalnih tema i modernih tehnika prevazišli su klasično zidno slikarstvo i stvorili stil koji se proširio širom sveta. Zbog toga ne treba da čudi što se uticaji ovog stvaralaštva često ogledaju u mnogim muralima koji su u prethodnoj deceniji oslikavani na čačanskim fasadama. Ovaj uticaj se ne odnosi samo na spoj domaće tradicije i moderne, već i na upliv različitih tradicija širom sveta, što Čačka ujedno čini i galerijom i etnografskim muzejom na otvorenom. Tako među oslikanim muralima možemo naći elemente drugih slovenskih tradicija– geometrijski oblici poljskih narodnih rukotvorina i Bilibinova folklorna pastorala i ruski krajolik. Odlazeći dalje ka istoku nailazimo na murale koji inspiraciju crpe iz drevnog japanskog umeća obrade drveta zvanog "kumiko", inkorporiranog u prikaze različitih životinja. Zanimljivo je da se u ovoj grupi nalazi i veliki broj murala koji imaju vezu sa pomenutom latinoameričkom kulturnom tradicijom. Na jednom od njih možemo primetiti uticaj geometrijskih oblika iz pretkolumbovske tradicije koji ujedno neodoljivo podseća na ćilime koji su se vekovima tkali na jugu Srbije, što upućuje na određene univerzalne estetske i kulturološke motive. Međutim, pažnju najviše privlači mural „Mačak de Čačak“ oslikan u stilu magijskog realizma, sa namerom da se obične stvari prikažu na neobičan način. Mačka je ujedno prikazana kao stvarno živo biće, jaguar koji je toliko doprineo južnoameričkoj estetici, ali i mačka kao folklorno i mistično biće, veza sa onostranim i vodič kroz liminalne prostore. Jednom polovinom ukotvljena u svakodnevnom peruanskom životu, drugom u kosmički misticizam šamana na ajavasci, dobijenoj iz smaragdne prašume u čijim je bojama oslikana ta polovina murala. Jednim okom uperenim u posmatrača murala, a drugim okom u onostrano, zbog čega „Mačak de Čačak“, iako vizuelno raspolućen, čini fenomenološku i opažajnu celinu. Sa druge strane, tu su i murali ukotvljeni u domaću tradiciju, pretežno vezani za pomenuta geometrijska i koloritna poigravanja. Svakako je kod pojedinih murala značajan uticaj folklornih i etno motiva, bilo da se prikazuju tradicionalne ili moderne teme, ali postoji i zanimljiva poveznica sa osobenom kulturnom baštinom Ovčarsko-kablarske klisure. Ovu poveznicu možemo videti na muralima oslikanim na čačanskim silosima, koji su odlično poslužili kao podloga za temporalni triptih u kome tri različita autora –iz Čačka, Beograda i Nemačke– predstavljaju vremenski koloplet prošlosti, sadašnjosti i budućnosti. Iako je svaki od autora svojstvenog stila, tri murala čine skladnu celinu, pri čemu prvi mural najviše teži premošćavanju tradicionalnog i modernog kroz dekonstruisan čačanski krajolik. Autor se oslanja na razgrađivanje etno motiva i pastoralnih elemenata iz kojih se probija jedan od simbola Čačka– šljiva. Uz to, sam oblik i položaj silosa predstavlja jednu vrstu modernog krajputaša, ulivajući život u post-tranziciono betonsko sivilo, isto onako kako su to pre više vekova radili kamenoresci rudničkog i kablarskog kraja.